1. Giáo dục cảm xúc xã hội (SEL) là gì?
Giáo dục cảm xúc dã hội (SEL) với tên đầy đủ là Social – Emotional Learning là quá trình giúp trẻ nhận biết, hiểu và quản lý cảm xúc của bản thân, đồng thời xây dựng các mối quan hệ tích cực với người khác.
Khái niệm này được phát triển mạnh bởi CASEL – một tổ chức uy tín trong lĩnh vực giáo dục cảm xúc – xã hội.
Trong giai đoạn mầm non, SEL không phải là một “môn học”, mà là nền tảng xuyên suốt trong mọi hoạt động của trẻ tại trường.
2. Năng lực cốt lõi trong SEL được hình thành như thế nào?
Theo CASEL, SEL bao gồm 5 năng lực cốt lõi.
Trong môi trường mầm non, những năng lực này không được dạy tách rời, mà được hình thành một cách tự nhiên thông qua trải nghiệm hằng ngày:
Tự nhận thức (Self-awareness)
Trẻ dần hiểu được cảm xúc của mình và có thể gọi tên những gì mình đang trải qua.
Ví dụ, trẻ có thể nói: “Con đang buồn” hoặc “Con không thích điều này”.
Tự quản lý (Self-management)
Trẻ học cách điều chỉnh cảm xúc và hành vi trong những tình huống khó khăn.
Thay vì ném đồ khi tức giận, trẻ được hướng dẫn cách dừng lại hoặc tìm sự hỗ trợ từ người lớn.
Nhận thức xã hội (Social awareness)
Trẻ bắt đầu hiểu cảm xúc và góc nhìn của người khác.
Ví dụ như, trẻ nhận ra bạn đang buồn khi bị lấy đồ chơi vì vậy trẻ biết dừng hành động của mình.
Kỹ năng xây dựng mối quan hệ (Relationship skills)
Trẻ học cách tương tác, hợp tác và giải quyết xung đột. Chẳng hạn như trẻ biết chờ đến lượt, chia sẻ đồ chơi hoặc nói ra nhu cầu của mình với bạn.
Ra quyết định có trách nhiệm (Responsible decision-making)
Trẻ dần biết lựa chọn hành vi phù hợp và an toàn trong các tình huống.
Ví dụ, trẻ chọn cách chơi an toàn hoặc biết “không” với những hành vi có thể gây nguy hiểm.
Khi nhìn vào những biểu hiện rất nhỏ mỗi ngày, có thể thấy SEL không phải là điều gì xa vời, mà đang diễn ra trong từng tương tác của trẻ.
3. Trẻ học SEL như thế nào?
SEL không được dạy bằng lý thuyết, mà trẻ sẽ đươc học thông qua những tình huống rất đời thường.
Đó có thể là khi trẻ:
- chờ đến lượt chơi
- những tranh chấp với bạn
- hoặc thể hiện sự không hài lòng của mình với người khác.
Trong những khoảnh khắc đó, giáo viên không chỉ “giải quyết tình huống”, mà giúp trẻ:
- gọi tên cảm xúc của mình
- hiểu được điều mình đang trải qua
- và học cách phản ứng phù hợp thay vì la hét, cắn, đánh bạn.
4. Vậy trẻ phát triển được gì từ SEL?
Khi được nuôi dưỡng đúng cách, SEL không chỉ giúp trẻ hiểu và điều chỉnh cảm xúc – hành vi của mình, mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển toàn diện và bền vững.
- Trẻ dần hiểu cảm xúc của mình, từ đó giảm những phản ứng bộc phát và biết cách thể hiện phù hợp hơn.
- Khả năng tự điều chỉnh giúp trẻ tham gia vào hoạt động học tập một cách tập trung và hiệu quả hơn.
- Bên cạnh đó, trẻ phát triển sự đồng cảm, biết quan tâm đến người khác và xây dựng các mối quan hệ tích cực. Điều này giúp môi trường lớp học trở nên an toàn, hợp tác và giàu kết nối.
- Sự tự tin của trẻ được hình thành từ bên trong.
- Khi trẻ hiểu mình, được lắng nghe và được tôn trọng, trẻ sẽ chủ động hơn trong giao tiếp và học tập.
Về lâu dài, những năng lực này trở thành nền tảng cho khả năng học tập, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và thích nghi với môi trường mới – những yếu tố quan trọng không chỉ trong giai đoạn mầm non mà còn trong suốt hành trình phát triển sau này.
5. Phụ huynh có thể đồng hành như thế nào?
Trong thực tế, nhiều phụ huynh đã vô tình chưa ghi nhận cảm xúc của trẻ, khi nói: “đừng khóc”,
“có gì đâu mà buồn”,
“Mẹ thấy bình thường mà có sao đâu”,...
Nhưng mà con rất cần được ghi nhận và thấu hiểu cảm xúc.
Vì vậy, ba mẹ có thể bắt đầu bằng những câu đơn giản như:
“Con đang buồn đúng không?”
“Con không thích điều này à?”
“Con đang cảm thấy như thế nào?”
“Có phải lúc con buồn là con thấy rất muốn khóc không?”
Chỉ cần thay đổi cách phản ứng, trẻ sẽ cảm thấy được thấu hiểu, từ đó học cách điều chỉnh hành vi tốt hơn.
Vì sao Nhà Nắng chú trọng SEL?
Trong quá trình làm việc, chúng tôi nhận thấy rằng phần lớn những khó khăn trong lớp học không đến từ việc trẻ “không biết”, mà đến từ việc trẻ chưa biết cách điều chỉnh cảm xúc.
Khi trẻ được hỗ trợ về mặt cảm xúc, việc học, giao tiếp và tham gia hoạt động trở nên dễ dàng hơn rất nhiều.
Vì vậy, tại Nhà Nắng, SEL không phải là một nội dung riêng biệt, mà là nền tảng được lồng ghép trong toàn bộ môi trường và cách giáo viên tương tác với trẻ mỗi ngày.
Kết luận
Giáo dục không chỉ là dạy trẻ kiến thức, mà còn là giúp trẻ hiểu chính mình và sống cùng người khác.
SEL chính là nền tảng để trẻ phát triển một cách cân bằng và bền vững.
Tài liệu tham khảo (APA)
- CASEL. (2020). What is SEL?. https://casel.org/what-is-sel/
- Denham, S. A. (2006). Social-emotional competence as support for school readiness. Early Education and Development, 17(1), 57–89.
- Shonkoff, J. P., & Phillips, D. A. (2000). From neurons to neighborhoods: The science of early childhood development. National Academy Press.
