Vì sao “chơi” lại là cách học hiệu quả nhất của trẻ?
Ở độ tuổi mầm non, trẻ không học theo cách người lớn thường nghĩ là ngồi yên, lắng nghe và ghi nhớ. Trẻ học thông qua việc chạm, thử, sai, lặp lại và tương tác với thế giới xung quanh.
Các nhà tâm lý học như Jean Piaget hay Lev Vygotsky đã chỉ ra rằng: sự phát triển nhận thức của trẻ diễn ra mạnh mẽ nhất khi trẻ được trải nghiệm thực tế và tương tác xã hội. Từ những nền tảng đó, phương pháp Play-based Learning (Học thông qua hoạt động chơi) dần hình thành và hiện nay được áp dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia trên thế giới.
Điều này lý giải vì sao trong các môi trường giáo dục hiện đại, “chơi” không còn là hoạt động phụ, mà chính là con đường chính để trẻ học.
Vậy Play-based Learning là gì?
Play-based Learning (Học thông qua hoạt động chơi) là phương pháp giáo dục trong đó việc học được diễn ra thông qua các hoạt động chơi có định hướng. Trẻ không chỉ tham gia vào trò chơi, mà còn khám phá, thử nghiệm và dần hình thành hiểu biết của riêng mình trong quá trình đó.
Điểm khác biệt quan trọng nằm ở chỗ: hoạt động chơi không phải là tự phát hoàn toàn, mà được thiết kế với mục tiêu rõ ràng. Giáo viên không “dạy” theo cách truyền thống, mà đóng vai trò quan sát, dẫn dắt và hỗ trợ trẻ đúng thời điểm.
Chơi trong lớp học có phải là trẻ “chơi tự do”?
Một hiểu lầm phổ biến là: học tập thông qua hoạt động vui chơi đồng nghĩa với việc để trẻ chơi tự do. Trên thực tế, Play-based Learning là sự kết hợp rất tinh tế giữa tự do và định hướng.
Trẻ được tự do lựa chọn hoạt động, nhưng môi trường đã được chuẩn bị sẵn theo kế hoạch giáo dục của giáo viên để mỗi lựa chọn của trẻ đều mang lại giá trị phát triển. Giáo viên không can thiệp quá nhiều khi trẻ chơi, nhưng luôn hiện diện để mở rộng suy nghĩ của trẻ thông qua những câu hỏi gợi mở như: “Nếu làm cách khác thì sao?”, “Con nghĩ điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?”
Chính sự cân bằng này giúp trẻ vừa cảm thấy thoải mái, vừa phát triển được tư duy một cách tự nhiên.
Trẻ thực sự học được gì khi “chơi”?
Một hoạt động tưởng chừng rất đơn giản như chơi “bán hàng” lại chứa đựng rất nhiều cơ hội học tập. Cụ thể là:
- Khi trẻ đếm tiền, đó là toán học.
- Khi trẻ mời khách mua hàng hay hỏi giá tiền, mua đồ với người bán, đó là phát triển ngôn ngữ.
- Khi xảy ra tranh luận và trẻ tìm cách giải quyết, đó là kỹ năng xã hội và cảm xúc.
- Khi trẻ trang trí, sắp xếp cửa hàng của mình đó là sự sáng tạo.
Điều đặc biệt là tất cả những điều này diễn ra cùng lúc, trong một trạng thái mà trẻ hứng thú và chủ động, thay vì bị ép buộc.
Trong quá trình làm việc với trẻ, có một điều rất dễ nhận thấy: trẻ có thể nhanh chóng mất tập trung khi “học”, nhưng lại có thể duy trì sự tập trung rất lâu khi được “chơi đúng cách”.
Phụ huynh có thể đồng hành cùng phương pháp này không?
Câu trả lời là: hoàn toàn có thể, và thậm chí rất dễ.
Trong nhiều năm đồng hành cùng ba mẹ trong quá trình chăm sóc và giáo dục trẻ mầm non, chúng tôi thường xuyên nhận được những câu hỏi như:
“Liệu ba mẹ có thể làm gì để học cùng con khi ở nhà?”
“Con chơi nhiều như vậy thì có đang học thật không?”
Thực tế, việc đồng hành cùng con không đòi hỏi những hoạt động phức tạp hay mang tính “dạy học” rõ ràng. Điều quan trọng hơn là cách ba mẹ hiểu và tham gia vào thế giới của con.
Ba mẹ có thể bắt đầu từ những điều rất đơn giản: dành thời gian chơi cùng con, quan sát cách con khám phá, trò chuyện và đặt những câu hỏi gợi mở. Chỉ cần như vậy, quá trình học của trẻ đã được nối dài một cách tự nhiên từ trường về nhà.
Và khi ba mẹ hiểu rằng “chơi” chính là “học”, việc đồng hành cùng con cũng trở nên nhẹ nhàng và ý nghĩa hơn rất nhiều.
Kết luận
Học thông qua hoạt động chơi không làm giảm đi giá trị của việc học, mà ngược lại, giúp việc học trở nên sâu sắc và bền vững hơn.
Với Play-based Learning, trẻ không chỉ tiếp nhận kiến thức, mà còn học được cách khám phá, suy nghĩ và hiểu thế giới theo cách của riêng mình.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. UNICEF. (2018). Learning through play: Strengthening learning through play in early childhood education programmes.
https://www.unicef.org/reports/learning-through-play
2. National Association for the Education of Young Children
NAEYC. (2020). Developmentally appropriate practice (DAP) position statement.
https://www.naeyc.org/resources/position-statements/dap
3. Hirsh-Pasek, K., Golinkoff, R. M., Berk, L. E., & Singer, D. G. (2009). A mandate for playful learning in preschool: Presenting the evidence. Oxford University Press.
